MENU
Trafostacja Sztuki w Szczecinie ul. 艢wi臋tego Ducha 4 CZYNNA Wto-Nie 11:00-19:00 +48 91 400 00 49
Logo TRAFO

Rozmowa z Metysem

Z przedstawicielem Oficyny Bractwo Trojka rozmawia Natalia Laskowska.

Widz臋 r贸偶nic臋, jest wi臋cej rozrywek w obecnym 艣wiecie, w tym form odbioru literatury czy wymiana my艣li. No dobrze, ludzie mniej czytaj膮, ale nie p艂aczmy nad tym. Ksi膮偶ka nie umrze. Mo偶e nie jest i nie b臋dzie tak masowa jak internet czy kino, ale jest w niej co艣 przyjemnie namacalnego.

 

Natalia Laskowska: Jakie by艂y pocz膮tki waszej dzia艂alno艣ci?

Metys: 1994 rok, kt贸ry jest uznawany za dat臋 powstania Oficyna Bractwo Trojka, jest rokiem umownym. Jeszcze na cztery lata wcze艣niej zacz臋li艣my wydawa膰 ze znajomymi zina 鈥濻zelest鈥. Postrzegany by艂 jako artystyczno鈥搒po艂eczny, cho膰 sami nie do ko艅ca tak uwa偶ali艣my. Z czasem zin przeistoczy艂 si臋 w zeszyty. To w艂a艣nie te broszury zmieni艂y nazw臋 na Bractwo Trojka. Pierwsze wydanie dotyczy艂o przecie偶 Bakunina, gdzie cytowali艣my GOGOLA. Ten wspomina艂 o duszy anarchisty, kt贸ra jest jak trojka p臋dz膮ca w stepie. I st膮d nazwa.

Po broszurach zacz臋li艣cie publikowa膰 wydawnictwa zwarte.

Wydali艣my ponad sto broszur, kt贸re teraz wracaj膮 do 艂ask. Sami wci膮偶 si臋 tym zajmujemy, ale obecnie korzystamy z us艂ug drukarni. Dawniej rz膮dzi艂o 艂atwo dost臋pne i tanie ksero. Z czasem zapragn臋li艣my dotrze膰 do wi臋kszej grupy odbiorc贸w, do ksi臋gar艅. St膮d pomys艂 na wydawnictwo. Zdaje mi si臋, 偶e by艂 to pocz膮tek nowego wieku. W tym samym czasie w publikacj臋 w艂膮czyli si臋 cz艂onkowie z Ruchu Anarchistycznego. Wsp贸lnie doszli艣my do wniosku, 偶e potrzebna jest platforma 艂膮cz膮ca ma艂e wydawnictwa, w tym Bractwo Trojka czy Inny 艢wiat. W ten spos贸b powo艂ali艣my do 偶ycia Anarchistyczn膮 Inicjatyw臋 Wydawnicz膮 (AIW). Zgodnie z duchem anarchizmu, po wsp贸lnych sk艂adkach pieni臋偶nych, zacz臋li艣my wydawa膰 ksi膮偶ki, np. jako pierwsi w Polsce opublikowali艣my Hakim Beya, Jaroslava Ha拧ka, Dario Fo czy Cliffora Harpera. Nie mog艂o oby膰 si臋 darmowej broszury 鈥濿st臋p do anarchizmu鈥. Niestety, ale AIW zako艅czy艂o si臋 w艂a艣nie na tym.

Mimo to kontynuowali艣cie dzia艂alno艣膰 wydawnicz膮.

Tak. Cho膰 AIW umar艂o, to Bractwo Trojka wci膮偶 publikowa艂o ksi膮偶ki. Zacz臋li艣my by膰 dystrybutorem wydawnictw, co przerodzi艂o si臋 w ksi臋garn臋 internetow膮. W tym samym czasie narodzi艂a si臋 nasza seria klasyczna. Po tym jak z koleg膮 przeprowadzili艣my redakcj臋, dodali艣my przypisy i dwa mniejsze teksty, uda艂o si臋 wyda膰 鈥濸omoc wzajemn膮鈥 Piotra Kropotkina. Zreszt膮 teraz jest g艂贸d na jego tekst 鈥瀂dobycie chleba鈥. Jako 艣rodowisko anarchistyczne zaanga偶owali艣my si臋 m.in. walk臋 w o prawa pracownicze. W zwi膮zku z tym uznali艣my, 偶e potrzebujemy teorii. Wydali艣my przez to dwie ksi膮偶ki o Chinach, tj. 鈥濸racownice chi艅skich fabryk鈥 oraz 鈥濶iewolnicy Apple’a鈥. Okaza艂o si臋, 偶e azjatyccy naukowcy, socjologowie maj膮 spojrzenie antykapitalistyczne. To popchn臋艂o nas do wydania serii 鈥濼eorie oporu鈥.

Seria klasyczna nazwana 鈥濨ibliotek膮 Klasyk贸w Anarchizmu鈥.

Dok艂adnie.

W jaki spos贸b zdobywacie teksty?

Je艣li chodzi o klasyk贸w, to wiadomo: to s膮 starocie, do kt贸rych cz臋sto ju偶 nikt nie ma praw autorskich. Je艣li chodzi o Emm臋 Goldman, to ekipa naszych przyjaci贸艂 przet艂umaczy艂a te eseje w艂a艣ciwie pod nasz膮 seri臋. Bo uwa偶ali, 偶e nale偶y wyda膰 Emm臋 Goldman. Tutaj w Polsce nie by艂a ona znana szerzej. Uznali, 偶e to jest dla nich wa偶ne, 偶eby wreszcie zaistnia艂a te偶 tutaj. Szczeg贸lnie, jest to istotne, z jeszcze innego powodu: m贸wi si臋 o klasykach, a to s膮 faceci co jest b艂臋dem i nale偶y ten b艂膮d naprawi膰 i dlatego jej eseje s膮 wydane jako trzecia ksi膮偶ka z tej serii, z czego si臋 ciesz臋. Ona mia艂a bardzo du偶o wa偶nych rzeczy do powiedzenia, szczeg贸lnie z perspektywy czasu bli偶szej nam ni偶 np. Bakunin.

Zainteresowa艂 mnie tekst: 鈥濷dezwy i proklamacje polskich grup anarchistycznych. Wyb贸r do 1914 roku鈥 i to jest co艣 co mi si臋 kojarzy z prac膮 z archiwami. Bo Emma Goldman, Kropotkin, Bakunin s膮 mino wszystko znani jako postacie, filozofowie. A tutaj mamy raczej do czynienia z czym艣, co trzeba by艂o najpierw odszuka膰. Czyli r贸wnie偶 pracujecie na archiwach?

Tak. To w r贸偶nych okresach r贸偶nie si臋 dzia艂o. Np. jak tutaj w 艣rodowisku pozna艅skim kszta艂towa艂a si臋 bardziej konkretna grupa polityczna, kt贸ra cz臋艣ciowo skupia艂a si臋 wok贸艂 biblioteki i archiwum, poniewa偶 cz臋艣膰 z nas zak艂ada艂a sobie za cel, 偶e trzeba przywr贸ci膰 anarchizm a nie styl 偶ycia tylko wy艂膮cznie wok贸艂 klimat贸w kontrkulturowych. Przynajmniej w tamtym czasie to by艂o istotne. I kolega, bo nie ja by艂em redaktorem i pomys艂odawc膮 tej broszury. Kolega, kt贸ry razem ze mn膮 by艂 bibliotekarzem zacz膮艂 pracowa膰 nad takimi tekstami i zacz膮艂 opracowywa膰 takie zbiory, dawa膰 do t艂umacze艅 i stwierdzi艂, 偶e to trzeba wyda膰. On to przygotowa艂 i z艂o偶y艂, w艣r贸d badaczy ruchu anarchistycznego ta broszura cieszy si臋 powodzeniem. Ca艂y czas j膮 mamy w sprzeda偶y. Ale to by艂 taki pierwszy okres znalezienia swojej to偶samo艣ci, odnalezienia zaginionych materia艂贸w, albo tych kt贸re tylko i wy艂膮cznie 艣wiec膮 gdzie艣 w naukowych uniwersyteckich bibliotekach, a nie s膮 dost臋pne dla ludzi kt贸rzy si臋 interesuj膮 anarchizmem ze wzgl臋d贸w nie tylko naukowych czy poszukiwawczych, ale tak偶e ze wzgl臋d贸w aktywistycznych. Wa偶ne dla nas by艂o, 偶eby ludzie z ruchu poznali swoje korzenie, wi臋c biblioteka sta艂a si臋 nieformaln膮 instytucj膮, kt贸ra troszeczk臋 to ustawia艂a. W pewnym momencie zacz臋li艣my szuka膰 odniesie艅 w tekstach kt贸re powsta艂y za granic膮, i tak powsta艂a seria TEORIE OPORU, gdzie zosta艂 wydany m.in. Noam Chomsky 鈥濸olityka, anarchizm, lingwistyka鈥. Zanim Trojka sta艂a si臋 zarejestrowan膮 firm膮, pierwsz膮 ksi膮偶k膮 w tej serii by艂y w艂a艣nie zebrane niekt贸re teksty Chomskiego.

Jakie by艂y pocz膮tki, je艣li chodzi finansowanie wydawnictw?

W wydawnictwie zawsze problemem jest kwestia finansowa. Pieni膮dze cz臋艣ciowo pochodzi艂y z Bractwa Trojka, cz臋艣ciowo z mojej kieszeni. Na szcz臋艣cie, je艣li chodzi o klasyk贸w, s膮 to starocie, do kt贸rych cz臋sto nikt nie ma ju偶 praw autorskich. Natomiast na przyk艂ad tak膮 Emm臋 Goldman przet艂umaczy艂a ekipa naszych znajomych.聽 Uwa偶ali, 偶e nale偶y wyda膰 Emm臋 Goldman. Tutaj w Polsce nie by艂a ona znana szerzej. Poza jakimi艣 artykulikami jej teksty nie by艂y znane. Uznali, 偶e to jest dla nich wa偶ne, 偶eby wreszcie zaistnia艂a te偶 tutaj. Szczeg贸lnie, 偶e to jest wa偶ne, z jeszcze innego powodu: m贸wi si臋 o klasykach w kontek艣cie m臋偶czyzn, co jest b艂臋dem i nale偶y ten b艂膮d naprawi膰 i dlatego jej eseje s膮聽 wydane jako trzecia ksi膮偶ka z tej serii, z czego si臋 ciesz臋. Ona mia艂a bardzo du偶o wa偶nych rzeczy do powiedzenia, szczeg贸lnie z perspektywy czasu bli偶szej nam ni偶 np. Bakunin.

Wracaj膮c do serii 鈥濼eoria oporu鈥. Ta jest szczeg贸lnie powi膮zana z kapitalizmem i sposobami oporu, kt贸ry jest, wbrew pozorom, usieciowiony. Przyk艂adem jest masowa utrata pracy przez ludzi w Polsce, przeniesienie firm do Azji, a tam wykorzystywanie taniej si艂y roboczej.

Tak, s膮 to po艂膮czone sytuacje. Chcieli艣my te naczynia wybada膰 i pokaza膰. Pracowali艣my z osobami, kt贸re same by艂y poddawane ro偶nym naciskom. Dzia艂ali艣my z robotnikami i robotnicami, m.in. Cegielskiego. Oni i pozostali z innych zak艂ad贸w pracy wsp贸艂tworzyli z nami zwi膮zek zawodowy Inicjatywa Pracownicza. Wed艂ug Pun Ngai, autorki ksi膮偶ki 鈥濸racownice chi艅skich fabryk鈥, wyzysk w Azji jest pot臋偶ny, wykracza poza zak艂ad pracy. Jako anarchi艣ci interesowali艣my si臋 rozwojem kapitalizmu, jego formami w innych krajach po to, aby wiedzie膰 jak z nim walczy膰. Zreszt膮, tak jak zauwa偶y艂a艣, kapitalizm to problem globalny. Skupianie si臋 na naszym podw贸rku znacz膮co ogranicza艂o perspektyw臋. W ten spos贸b powsta艂 鈥濸rzegl膮d anarchistyczny鈥, gdzie publikowali艣my i teksty nasze, i te t艂umaczone z obcych j臋zyk贸w.

Dzia艂alno艣膰 aktywistyczna pojawia si臋 r贸wnie偶 w kolejnej serii Bractwa Trojka 鈥濧narchizm, idee i praktyka鈥.

Ten cykl odnosi si臋 do przek艂adania teorii anarchistycznych na praktyk臋. Pokazuje, 偶e anarchizm to nie tylko czcza teoria. M贸wimy o squatingu, gentryfikacji i anarchoarchitekturze. Jedn膮 z ciekawszych ksi膮偶ek w serii jest 鈥濪emokracja uczestnicz膮ca w samorz膮dzie lokalnym鈥. Autor, Rafa艂 G贸rski, bada艂 i interesowa艂 si臋 r贸偶nymi formami partycypacji. Nie tylko demokracj膮 uczestnicz膮c膮, ale i sprawiedliwo艣ci膮 naprawcz膮 oraz samorz膮dno艣ci膮 pracownicz膮. Wydaje mi si臋, 偶e G贸rski by艂聽聽 pierwszym badaczem i popularyzatorem idei demokracji uczestnicz膮cej / partycypacyjnej.

Seri臋 鈥濼ikn鈥 jest projektem autorskim Bractwa Trojki?

Jest to niezale偶na seria zapocz膮tkowana przez Piotra Laskowskiego, autora znakomitej ksi膮偶ki 鈥濻zkice z dziej贸w anarchizmu鈥, i Andrzeja Piotra Grzybowskiego, kt贸rzy zgromadzili ludzi, g艂贸wnie nauczycieli zainteresowanych literatur膮. My jako Trojka zajmujemy si臋 dystrybucj膮 i formalno艣ciami.聽 Zale偶y im, 偶eby pewnych autor贸w i ich teksty wyda膰 w j臋zyku polskim. Niekt贸re s膮 bardzo anarchistyczne, inne krypto-anarchistyczne lub anarchizuj膮ce.

W ramach 鈥濼ikn鈥 wydali艣my 鈥濵i臋dzynarodowy Manifest antypatriotyczny鈥 z 1885 roku.

To jest wynik 艣ledztwa archiwistycznego. Ten tekst zosta艂 odkryty przy okazji pobytu Piotra Laskowskiego i Andrzeja Grzybowskiego w archiwach 鈥 badali uczestnik贸w wojny hiszpa艅skiej, kt贸rzy wydawali biuletyn informacyjny CNT聽 po polsku (Krajowa Konfederacja Pracy – hiszpa艅ski anarchosyndykalistyczny zwi膮zek zawodowy powsta艂y w 1910r.) I tam przy okazji pobytu w tym archiwum znale藕li odezw臋, kt贸ra nazywa艂a si臋 w艂a艣nie聽 Mi臋dzynarodowy Anarchistyczny Manifest antypatriotyczny z 1885 roku. To jest co艣 CO NIGDY NIE BY艁O WYDANE, NAWET NA ZACHODZIE. Bo to by艂o w formie plakatu, a oni to znale藕li i przet艂umaczyli! To nie by艂o wydane w wersji nawet broszury. Oni zrobili takie jakby 艣ledztwo archiwistyczne. I umie艣cili tam w tej ksi膮偶eczce histori臋 tego odkrycia (opr贸cz samego manifestu).聽 A jako, 偶e uznali, 偶e patriotyzm w naszym kraju osi膮ga szczyty idiotyzmu, to pasowa艂o to, 偶eby wyda膰 i wydali艣my.

Wydajecie prace doktorskie?

Tak. W tym 鈥濨ezdomnych gromady niema艂e鈥 Krzysztofa Wasilewskiego. Bada艂 on pras臋 ameryka艅ska dotycz膮c膮 imigrant贸w i imigracji. Temat na czasie, bo teraz mechanizmy opisane w publikacji stosuje si臋 w stosunku do imigrant贸w dobijaj膮cych si臋 do naszej fortecy, do Europy.

Czy jako Biblioteka na Rozbracie macie w swoich zbiorach zina 鈥濽lica Wszystkich 艣wi臋tych鈥?聽聽聽

Tak. Wsp贸艂pracowa艂em z nimi na zasadzie wymiany. I chyba mia艂em wszystkie numery. Ale odda艂em do Biblioteki w艂a艣nie. Ale to jeszcze wychodzi?

Nie, ale nie mo偶na w necie znale藕膰 zdigitalizowanej wersji, a wydaje mi si臋, 偶e jest to potrzebne.

No tak. Wi臋kszo艣膰 numer贸w mam i zajmuj膮 艂膮cznie wiele miejsca. Mimo to zapraszamy do naszej biblioteki na Rozbracie na lektur臋 鈥濽licy wszystkich 艣wi臋tych鈥 czy innych periodyk贸w. (艣miech) Digitalizowaniem zin贸w zajmuje si臋 Mateusz Flont. Prowadzi on Zine Liblary, na kt贸rym znajduj膮 si臋 artziny, pisma anarchistyczne i inne. W tym wszystkim wida膰, 偶e pierwsze broszury tworzone by艂y przez teraz znane osoby, np. Stasiuk, kt贸rego pierwsze utwory publikowane by艂y w艂a艣nie w zinach.

B臋d膮c tak d艂ugo w 艣rodowisku zauwa偶asz r贸偶nice w czytelnictwie?

Nie wiem czy jestem osob膮, kt贸ra powinna odpowiada膰 na takie pytanie. Siedz臋 w ksi膮偶kach od zawsze, z wykszta艂cenia jestem zacerem. Dawniej sk艂ada艂em ksi膮偶ki w drukarni, obecnie prosperuj臋 jako dystrybutor, redaktor, wydawca, czasami wsp贸艂autor (艣miech). Mimo to widz臋 r贸偶nic臋, jest wi臋cej rozrywek w obecnym 艣wiecie, w tym form odbioru literatury czy wymianay my艣li. No dobrze, ludzie mniej czytaj膮, ale nie p艂aczmy nad tym. Ksi膮偶ka nie umrze. Mo偶e nie jest i nie b臋dzie tak masowa jak internet czy kino, ale jest w niej co艣 przyjemnie namacalnego.

B臋d膮c w ksi膮偶kowym 艣wiecie obserwuj臋 r贸偶nego rodzaju powroty do danego typu literatury. Dla przyk艂adu du偶膮 popularno艣ci膮 cieszy si臋 wspomniana ju偶 seria 鈥濼ikn鈥 Bractwo Trojka. Ma艂e ksi膮偶eczki po pi臋膰 z艂otych, kt贸re prezentuj膮 trudne teksty. Je艣li komu艣 nie przypadnie do gustu to co najwy偶ej straci piwo w knajpie. Poza tym ksi膮偶ki buduj膮 zaplecze danego podej艣cia do 艣wiata, danej idei, dla nas s膮 pr贸b膮 tworzenia oporu.

Co do czytania polecasz na ten moment?

鈥濸omoc wzajemn膮鈥 Piotra Kropotkina, gdzie op贸r jest 艣ci艣le powi膮zany z pomoc膮. Wida膰, 偶e w historii cz艂owieka, historii ludzko艣ci nie by艂o momentu bez oporu. Wnioskiem wspomnianej ksi膮偶ki jest to, 偶e dzi臋ki wzajemnej pomocy i czym艣, co nazywa 鈥瀟owarzysko艣ci膮鈥, ludzie, ale tak偶e i zwierz臋ta mog艂y przetrwa膰 wiele niebezpiecze艅stw, mog艂y dotrwa膰 do tego momentu w dziejach.

Ko艅cz膮c, jakie macie plany na kolejne publikacje w wydawnictwie?

Chcia艂bym opublikowa膰 poradnik w czasach kryzysu, nie tylko pandemii, ale kryzysu w og贸le. Nasz znajomy lekarz anarchista chcia艂by napisa膰 szersz膮 analiz臋 kryzysu w s艂u偶bie zdrowia. Interesuje nas ten rodzaj za艂amania. Zreszt膮, nied艂ugo o tym us艂yszycie. Opr贸cz tego planujemy wyda膰 zbeletryzowan膮 prac臋 doktorsk膮 na temat pewnej metody partycypacyjnej w architekturze i planowaniu przestrzennym. To jest metoda Waltera Segala, kt贸r膮 w gazecie A-Tak opisywa艂 autor pracy doktorskiej. Mamy tak偶e w planach wyda膰 jedn膮 z prac Davida Greabera.

Co by艣 poleci艂 do przeczytania?

Fajnie jakby ludzie czytali 鈥濸omoc wzajemna鈥 Kropotkina. Wnioskiem tej ksi膮偶ki jest to, 偶e dzi臋ki pomocy wzajemnej i czym艣, co聽 nazywa艂 鈥瀟owarzysko艣ci膮鈥 cywilizacja 鈥 ludzie, ale ta偶 zwierz臋ta mog艂y przetrwa膰 wiele niebezpiecze艅stw i zagro偶e艅 i 偶e dotrwali艣my do tych czas贸w. Teraz zaczynamy mie膰 problem ekologiczny i a propos b臋dziemy wydawali ksi膮偶ki i materia艂y ekologiczne, 偶eby wzmocni膰 i wzbogaci膰 ruch ekologiczny i ruch klimatyczny, szczeg贸lnie jego zielono-anarchistyczn膮 twarz i krytyk臋. Przygotowujemy broszur臋 na pocz膮tek a p贸藕niej to b臋dzie podr臋cznik聽 do akcji bezpo艣rednich. Chcemy opowiada膰 historie, kt贸re pewnie nigdy by nie by艂y opowiedziane prze renomowane聽 wydawnictwa czy renomowane instytuty czy takie, kt贸rych nie us艂yszysz w szkole. Histori臋 oporu, kt贸ra zawsze by艂a, histori臋 samoorganizacji i pomocy wzajemnej. I to jest nasz dewiza.