MENU
Trafostacja Sztuki w Szczecinie ul. Świętego Ducha 4 CZYNNA Wto-Nie 11:00-19:00 +48 91 400 00 49
Ksi─Ögarnia ├Ś News ├Ś TEKSTY

Rozmowa z Metysem

Z przedstawicielem Oficyny Bractwo Trojka rozmawia Natalia Laskowska.

Widz─Ö r├│┼╝nic─Ö, jest wi─Öcej rozrywek w obecnym ┼Ťwiecie, w tym form odbioru literatury czy wymiana my┼Ťli. No dobrze, ludzie mniej czytaj─ů, ale nie p┼éaczmy nad tym. Ksi─ů┼╝ka nie umrze. Mo┼╝e nie jest i nie b─Ödzie tak masowa jak internet czy kino, ale jest w niej co┼Ť przyjemnie namacalnego.

 

Natalia Laskowska: Jakie by┼éy pocz─ůtki waszej dzia┼éalno┼Ťci?

Metys: 1994 rok, kt├│ry jest uznawany za dat─Ö powstania Oficyna Bractwo Trojka, jest rokiem umownym. Jeszcze na cztery lata wcze┼Ťniej zacz─Öli┼Ťmy wydawa─ç ze znajomymi zina ÔÇ×SzelestÔÇŁ. Postrzegany by┼é jako artystycznoÔÇôspo┼éeczny, cho─ç sami nie do ko┼äca tak uwa┼╝ali┼Ťmy. Z czasem zin przeistoczy┼é si─Ö w zeszyty. To w┼éa┼Ťnie te broszury zmieni┼éy nazw─Ö na Bractwo Trojka. Pierwsze wydanie dotyczy┼éo przecie┼╝ Bakunina, gdzie cytowali┼Ťmy GOGOLA. Ten wspomina┼é o duszy anarchisty, kt├│ra jest jak trojka p─Ödz─ůca w stepie. I st─ůd nazwa.

Po broszurach zacz─Öli┼Ťcie publikowa─ç wydawnictwa zwarte.

Wydali┼Ťmy ponad sto broszur, kt├│re teraz wracaj─ů do ┼éask. Sami wci─ů┼╝ si─Ö tym zajmujemy, ale obecnie korzystamy z us┼éug drukarni. Dawniej rz─ůdzi┼éo ┼éatwo dost─Öpne i tanie ksero. Z czasem zapragn─Öli┼Ťmy dotrze─ç do wi─Ökszej grupy odbiorc├│w, do ksi─Ögar┼ä. St─ůd pomys┼é na wydawnictwo. Zdaje mi si─Ö, ┼╝e by┼é to pocz─ůtek nowego wieku. W tym samym czasie w publikacj─Ö w┼é─ůczyli si─Ö cz┼éonkowie z Ruchu Anarchistycznego. Wsp├│lnie doszli┼Ťmy do wniosku, ┼╝e potrzebna jest platforma ┼é─ůcz─ůca ma┼ée wydawnictwa, w tym Bractwo Trojka czy Inny ┼Üwiat. W ten spos├│b powo┼éali┼Ťmy do ┼╝ycia Anarchistyczn─ů Inicjatyw─Ö Wydawnicz─ů (AIW). Zgodnie z duchem anarchizmu, po wsp├│lnych sk┼éadkach pieni─Ö┼╝nych, zacz─Öli┼Ťmy wydawa─ç ksi─ů┼╝ki, np. jako pierwsi w Polsce opublikowali┼Ťmy Hakim Beya, Jaroslava Ha┼íka, Dario Fo czy Cliffora Harpera. Nie mog┼éo oby─ç si─Ö darmowej broszury ÔÇ×Wst─Öp do anarchizmuÔÇŁ. Niestety, ale AIW zako┼äczy┼éo si─Ö w┼éa┼Ťnie na tym.

Mimo to kontynuowali┼Ťcie dzia┼éalno┼Ť─ç wydawnicz─ů.

Tak. Cho─ç AIW umar┼éo, to Bractwo Trojka wci─ů┼╝ publikowa┼éo ksi─ů┼╝ki. Zacz─Öli┼Ťmy by─ç dystrybutorem wydawnictw, co przerodzi┼éo si─Ö w ksi─Ögarn─Ö internetow─ů. W tym samym czasie narodzi┼éa si─Ö nasza seria klasyczna. Po tym jak z koleg─ů przeprowadzili┼Ťmy redakcj─Ö, dodali┼Ťmy przypisy i dwa mniejsze teksty, uda┼éo si─Ö wyda─ç ÔÇ×Pomoc wzajemn─ůÔÇŁ Piotra Kropotkina. Zreszt─ů teraz jest g┼é├│d na jego tekst ÔÇ×Zdobycie chlebaÔÇŁ. Jako ┼Ťrodowisko anarchistyczne zaanga┼╝owali┼Ťmy si─Ö m.in. walk─Ö w o prawa pracownicze. W zwi─ůzku z tym uznali┼Ťmy, ┼╝e potrzebujemy teorii. Wydali┼Ťmy przez to dwie ksi─ů┼╝ki o Chinach, tj. ÔÇ×Pracownice chi┼äskich fabrykÔÇŁ oraz ÔÇ×Niewolnicy Apple’aÔÇŁ. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e azjatyccy naukowcy, socjologowie maj─ů spojrzenie antykapitalistyczne. To popchn─Ö┼éo nas do wydania serii ÔÇ×Teorie oporuÔÇŁ.

Seria klasyczna nazwana ÔÇ×Bibliotek─ů Klasyk├│w AnarchizmuÔÇŁ.

Dokładnie.

W jaki spos├│b zdobywacie teksty?

Je┼Ťli chodzi o klasyk├│w, to wiadomo: to s─ů starocie, do kt├│rych cz─Östo ju┼╝ nikt nie ma praw autorskich. Je┼Ťli chodzi o Emm─Ö Goldman, to ekipa naszych przyjaci├│┼é przet┼éumaczy┼éa te eseje w┼éa┼Ťciwie pod nasz─ů seri─Ö. Bo uwa┼╝ali, ┼╝e nale┼╝y wyda─ç Emm─Ö Goldman. Tutaj w Polsce nie by┼éa ona znana szerzej. Uznali, ┼╝e to jest dla nich wa┼╝ne, ┼╝eby wreszcie zaistnia┼éa te┼╝ tutaj. Szczeg├│lnie, jest to istotne, z jeszcze innego powodu: m├│wi si─Ö o klasykach, a to s─ů faceci co jest b┼é─Ödem i nale┼╝y ten b┼é─ůd naprawi─ç i dlatego jej eseje s─ů wydane jako trzecia ksi─ů┼╝ka z tej serii, z czego si─Ö ciesz─Ö. Ona mia┼éa bardzo du┼╝o wa┼╝nych rzeczy do powiedzenia, szczeg├│lnie z perspektywy czasu bli┼╝szej nam ni┼╝ np. Bakunin.

Zainteresowa┼é mnie tekst: ÔÇ×Odezwy i proklamacje polskich grup anarchistycznych. Wyb├│r do 1914 rokuÔÇŁ i to jest co┼Ť co mi si─Ö kojarzy z prac─ů z archiwami. Bo Emma Goldman, Kropotkin, Bakunin s─ů mino wszystko znani jako postacie, filozofowie. A tutaj mamy raczej do czynienia z czym┼Ť, co trzeba by┼éo najpierw odszuka─ç. Czyli r├│wnie┼╝ pracujecie na archiwach?

Tak. To w r├│┼╝nych okresach r├│┼╝nie si─Ö dzia┼éo. Np. jak tutaj w ┼Ťrodowisku pozna┼äskim kszta┼étowa┼éa si─Ö bardziej konkretna grupa polityczna, kt├│ra cz─Ö┼Ťciowo skupia┼éa si─Ö wok├│┼é biblioteki i archiwum, poniewa┼╝ cz─Ö┼Ť─ç z nas zak┼éada┼éa sobie za cel, ┼╝e trzeba przywr├│ci─ç anarchizm a nie styl ┼╝ycia tylko wy┼é─ůcznie wok├│┼é klimat├│w kontrkulturowych. Przynajmniej w tamtym czasie to by┼éo istotne. I kolega, bo nie ja by┼éem redaktorem i pomys┼éodawc─ů tej broszury. Kolega, kt├│ry razem ze mn─ů by┼é bibliotekarzem zacz─ů┼é pracowa─ç nad takimi tekstami i zacz─ů┼é opracowywa─ç takie zbiory, dawa─ç do t┼éumacze┼ä i stwierdzi┼é, ┼╝e to trzeba wyda─ç. On to przygotowa┼é i z┼éo┼╝y┼é, w┼Ťr├│d badaczy ruchu anarchistycznego ta broszura cieszy si─Ö powodzeniem. Ca┼éy czas j─ů mamy w sprzeda┼╝y. Ale to by┼é taki pierwszy okres znalezienia swojej to┼╝samo┼Ťci, odnalezienia zaginionych materia┼é├│w, albo tych kt├│re tylko i wy┼é─ůcznie ┼Ťwiec─ů gdzie┼Ť w naukowych uniwersyteckich bibliotekach, a nie s─ů dost─Öpne dla ludzi kt├│rzy si─Ö interesuj─ů anarchizmem ze wzgl─Öd├│w nie tylko naukowych czy poszukiwawczych, ale tak┼╝e ze wzgl─Öd├│w aktywistycznych. Wa┼╝ne dla nas by┼éo, ┼╝eby ludzie z ruchu poznali swoje korzenie, wi─Öc biblioteka sta┼éa si─Ö nieformaln─ů instytucj─ů, kt├│ra troszeczk─Ö to ustawia┼éa. W pewnym momencie zacz─Öli┼Ťmy szuka─ç odniesie┼ä w tekstach kt├│re powsta┼éy za granic─ů, i tak powsta┼éa seria TEORIE OPORU, gdzie zosta┼é wydany m.in. Noam Chomsky ÔÇ×Polityka, anarchizm, lingwistykaÔÇŁ. Zanim Trojka sta┼éa si─Ö zarejestrowan─ů firm─ů, pierwsz─ů ksi─ů┼╝k─ů w tej serii by┼éy w┼éa┼Ťnie zebrane niekt├│re teksty Chomskiego.

Jakie by┼éy pocz─ůtki, je┼Ťli chodzi finansowanie wydawnictw?

W wydawnictwie zawsze problemem jest kwestia finansowa. Pieni─ůdze cz─Ö┼Ťciowo pochodzi┼éy z Bractwa Trojka, cz─Ö┼Ťciowo z mojej kieszeni. Na szcz─Ö┼Ťcie, je┼Ťli chodzi o klasyk├│w, s─ů to starocie, do kt├│rych cz─Östo nikt nie ma ju┼╝ praw autorskich. Natomiast na przyk┼éad tak─ů Emm─Ö Goldman przet┼éumaczy┼éa ekipa naszych znajomych.┬á Uwa┼╝ali, ┼╝e nale┼╝y wyda─ç Emm─Ö Goldman. Tutaj w Polsce nie by┼éa ona znana szerzej. Poza jakimi┼Ť artykulikami jej teksty nie by┼éy znane. Uznali, ┼╝e to jest dla nich wa┼╝ne, ┼╝eby wreszcie zaistnia┼éa te┼╝ tutaj. Szczeg├│lnie, ┼╝e to jest wa┼╝ne, z jeszcze innego powodu: m├│wi si─Ö o klasykach w kontek┼Ťcie m─Ö┼╝czyzn, co jest b┼é─Ödem i nale┼╝y ten b┼é─ůd naprawi─ç i dlatego jej eseje s─ů┬á wydane jako trzecia ksi─ů┼╝ka z tej serii, z czego si─Ö ciesz─Ö. Ona mia┼éa bardzo du┼╝o wa┼╝nych rzeczy do powiedzenia, szczeg├│lnie z perspektywy czasu bli┼╝szej nam ni┼╝ np. Bakunin.

Wracaj─ůc do serii ÔÇ×Teoria oporuÔÇŁ. Ta jest szczeg├│lnie powi─ůzana z kapitalizmem i sposobami oporu, kt├│ry jest, wbrew pozorom, usieciowiony. Przyk┼éadem jest masowa utrata pracy przez ludzi w Polsce, przeniesienie firm do Azji, a tam wykorzystywanie taniej si┼éy roboczej.

Tak, s─ů to po┼é─ůczone sytuacje. Chcieli┼Ťmy te naczynia wybada─ç i pokaza─ç. Pracowali┼Ťmy z osobami, kt├│re same by┼éy poddawane ro┼╝nym naciskom. Dzia┼éali┼Ťmy z robotnikami i robotnicami, m.in. Cegielskiego. Oni i pozostali z innych zak┼éad├│w pracy wsp├│┼étworzyli z nami zwi─ůzek zawodowy Inicjatywa Pracownicza. Wed┼éug Pun Ngai, autorki ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Pracownice chi┼äskich fabrykÔÇŁ, wyzysk w Azji jest pot─Ö┼╝ny, wykracza poza zak┼éad pracy. Jako anarchi┼Ťci interesowali┼Ťmy si─Ö rozwojem kapitalizmu, jego formami w innych krajach po to, aby wiedzie─ç jak z nim walczy─ç. Zreszt─ů, tak jak zauwa┼╝y┼éa┼Ť, kapitalizm to problem globalny. Skupianie si─Ö na naszym podw├│rku znacz─ůco ogranicza┼éo perspektyw─Ö. W ten spos├│b powsta┼é ÔÇ×Przegl─ůd anarchistycznyÔÇŁ, gdzie publikowali┼Ťmy i teksty nasze, i te t┼éumaczone z obcych j─Özyk├│w.

Dzia┼éalno┼Ť─ç aktywistyczna pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ w kolejnej serii Bractwa Trojka ÔÇ×Anarchizm, idee i praktykaÔÇŁ.

Ten cykl odnosi si─Ö do przek┼éadania teorii anarchistycznych na praktyk─Ö. Pokazuje, ┼╝e anarchizm to nie tylko czcza teoria. M├│wimy o squatingu, gentryfikacji i anarchoarchitekturze. Jedn─ů z ciekawszych ksi─ů┼╝ek w serii jest ÔÇ×Demokracja uczestnicz─ůca w samorz─ůdzie lokalnymÔÇŁ. Autor, Rafa┼é G├│rski, bada┼é i interesowa┼é si─Ö r├│┼╝nymi formami partycypacji. Nie tylko demokracj─ů uczestnicz─ůc─ů, ale i sprawiedliwo┼Ťci─ů naprawcz─ů oraz samorz─ůdno┼Ťci─ů pracownicz─ů. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e G├│rski by┼é┬á┬á pierwszym badaczem i popularyzatorem idei demokracji uczestnicz─ůcej / partycypacyjnej.

Seri─Ö ÔÇ×TiknÔÇŁ jest projektem autorskim Bractwa Trojki?

Jest to niezale┼╝na seria zapocz─ůtkowana przez Piotra Laskowskiego, autora znakomitej ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Szkice z dziej├│w anarchizmuÔÇŁ, i Andrzeja Piotra Grzybowskiego, kt├│rzy zgromadzili ludzi, g┼é├│wnie nauczycieli zainteresowanych literatur─ů. My jako Trojka zajmujemy si─Ö dystrybucj─ů i formalno┼Ťciami.┬á Zale┼╝y im, ┼╝eby pewnych autor├│w i ich teksty wyda─ç w j─Özyku polskim. Niekt├│re s─ů bardzo anarchistyczne, inne krypto-anarchistyczne lub anarchizuj─ůce.

W ramach ÔÇ×TiknÔÇŁ wydali┼Ťmy ÔÇ×Mi─Ödzynarodowy Manifest antypatriotycznyÔÇŁ z 1885 roku.

To jest wynik ┼Ťledztwa archiwistycznego. Ten tekst zosta┼é odkryty przy okazji pobytu Piotra Laskowskiego i Andrzeja Grzybowskiego w archiwach ÔÇô badali uczestnik├│w wojny hiszpa┼äskiej, kt├│rzy wydawali biuletyn informacyjny CNT┬á po polsku (Krajowa Konfederacja Pracy – hiszpa┼äski anarchosyndykalistyczny zwi─ůzek zawodowy powsta┼éy w 1910r.) I tam przy okazji pobytu w tym archiwum znale┼║li odezw─Ö, kt├│ra nazywa┼éa si─Ö w┼éa┼Ťnie┬á Mi─Ödzynarodowy Anarchistyczny Manifest antypatriotyczny z 1885 roku. To jest co┼Ť CO NIGDY NIE BY┼üO WYDANE, NAWET NA ZACHODZIE. Bo to by┼éo w formie plakatu, a oni to znale┼║li i przet┼éumaczyli! To nie by┼éo wydane w wersji nawet broszury. Oni zrobili takie jakby ┼Ťledztwo archiwistyczne. I umie┼Ťcili tam w tej ksi─ů┼╝eczce histori─Ö tego odkrycia (opr├│cz samego manifestu).┬á A jako, ┼╝e uznali, ┼╝e patriotyzm w naszym kraju osi─ůga szczyty idiotyzmu, to pasowa┼éo to, ┼╝eby wyda─ç i wydali┼Ťmy.

Wydajecie prace doktorskie?

Tak. W tym ÔÇ×Bezdomnych gromady niema┼éeÔÇŁ Krzysztofa Wasilewskiego. Bada┼é on pras─Ö ameryka┼äska dotycz─ůc─ů imigrant├│w i imigracji. Temat na czasie, bo teraz mechanizmy opisane w publikacji stosuje si─Ö w stosunku do imigrant├│w dobijaj─ůcych si─Ö do naszej fortecy, do Europy.

Czy jako Biblioteka na Rozbracie macie w swoich zbiorach zina ÔÇ×Ulica Wszystkich ┼Ťwi─ÖtychÔÇŁ?┬á┬á┬á

Tak. Wsp├│┼épracowa┼éem z nimi na zasadzie wymiany. I chyba mia┼éem wszystkie numery. Ale odda┼éem do Biblioteki w┼éa┼Ťnie. Ale to jeszcze wychodzi?

Nie, ale nie mo┼╝na w necie znale┼║─ç zdigitalizowanej wersji, a wydaje mi si─Ö, ┼╝e jest to potrzebne.

No tak. Wi─Ökszo┼Ť─ç numer├│w mam i zajmuj─ů ┼é─ůcznie wiele miejsca. Mimo to zapraszamy do naszej biblioteki na Rozbracie na lektur─Ö ÔÇ×Ulicy wszystkich ┼Ťwi─ÖtychÔÇŁ czy innych periodyk├│w. (┼Ťmiech) Digitalizowaniem zin├│w zajmuje si─Ö Mateusz Flont. Prowadzi on Zine Liblary, na kt├│rym znajduj─ů si─Ö artziny, pisma anarchistyczne i inne. W tym wszystkim wida─ç, ┼╝e pierwsze broszury tworzone by┼éy przez teraz znane osoby, np. Stasiuk, kt├│rego pierwsze utwory publikowane by┼éy w┼éa┼Ťnie w zinach.

B─Öd─ůc tak d┼éugo w ┼Ťrodowisku zauwa┼╝asz r├│┼╝nice w czytelnictwie?

Nie wiem czy jestem osob─ů, kt├│ra powinna odpowiada─ç na takie pytanie. Siedz─Ö w ksi─ů┼╝kach od zawsze, z wykszta┼écenia jestem zacerem. Dawniej sk┼éada┼éem ksi─ů┼╝ki w drukarni, obecnie prosperuj─Ö jako dystrybutor, redaktor, wydawca, czasami wsp├│┼éautor (┼Ťmiech). Mimo to widz─Ö r├│┼╝nic─Ö, jest wi─Öcej rozrywek w obecnym ┼Ťwiecie, w tym form odbioru literatury czy wymianay my┼Ťli. No dobrze, ludzie mniej czytaj─ů, ale nie p┼éaczmy nad tym. Ksi─ů┼╝ka nie umrze. Mo┼╝e nie jest i nie b─Ödzie tak masowa jak internet czy kino, ale jest w niej co┼Ť przyjemnie namacalnego.

B─Öd─ůc w ksi─ů┼╝kowym ┼Ťwiecie obserwuj─Ö r├│┼╝nego rodzaju powroty do danego typu literatury. Dla przyk┼éadu du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů cieszy si─Ö wspomniana ju┼╝ seria ÔÇ×TiknÔÇŁ Bractwo Trojka. Ma┼ée ksi─ů┼╝eczki po pi─Ö─ç z┼éotych, kt├│re prezentuj─ů trudne teksty. Je┼Ťli komu┼Ť nie przypadnie do gustu to co najwy┼╝ej straci piwo w knajpie. Poza tym ksi─ů┼╝ki buduj─ů zaplecze danego podej┼Ťcia do ┼Ťwiata, danej idei, dla nas s─ů pr├│b─ů tworzenia oporu.

Co do czytania polecasz na ten moment?

ÔÇ×Pomoc wzajemn─ůÔÇŁ Piotra Kropotkina, gdzie op├│r jest ┼Ťci┼Ťle powi─ůzany z pomoc─ů. Wida─ç, ┼╝e w historii cz┼éowieka, historii ludzko┼Ťci nie by┼éo momentu bez oporu. Wnioskiem wspomnianej ksi─ů┼╝ki jest to, ┼╝e dzi─Öki wzajemnej pomocy i czym┼Ť, co nazywa ÔÇ×towarzysko┼Ťci─ůÔÇŁ, ludzie, ale tak┼╝e i zwierz─Öta mog┼éy przetrwa─ç wiele niebezpiecze┼ästw, mog┼éy dotrwa─ç do tego momentu w dziejach.

Ko┼äcz─ůc, jakie macie plany na kolejne publikacje w wydawnictwie?

Chcia┼ébym opublikowa─ç poradnik w czasach kryzysu, nie tylko pandemii, ale kryzysu w og├│le. Nasz znajomy lekarz anarchista chcia┼éby napisa─ç szersz─ů analiz─Ö kryzysu w s┼éu┼╝bie zdrowia. Interesuje nas ten rodzaj za┼éamania. Zreszt─ů, nied┼éugo o tym us┼éyszycie. Opr├│cz tego planujemy wyda─ç zbeletryzowan─ů prac─Ö doktorsk─ů na temat pewnej metody partycypacyjnej w architekturze i planowaniu przestrzennym. To jest metoda Waltera Segala, kt├│r─ů w gazecie A-Tak opisywa┼é autor pracy doktorskiej. Mamy tak┼╝e w planach wyda─ç jedn─ů z prac Davida Greabera.

Co by┼Ť poleci┼é do przeczytania?

Fajnie jakby ludzie czytali ÔÇ×Pomoc wzajemnaÔÇŁ Kropotkina. Wnioskiem tej ksi─ů┼╝ki jest to, ┼╝e dzi─Öki pomocy wzajemnej i czym┼Ť, co┬á nazywa┼é ÔÇ×towarzysko┼Ťci─ůÔÇŁ cywilizacja ÔÇô ludzie, ale ta┼╝ zwierz─Öta mog┼éy przetrwa─ç wiele niebezpiecze┼ästw i zagro┼╝e┼ä i ┼╝e dotrwali┼Ťmy do tych czas├│w. Teraz zaczynamy mie─ç problem ekologiczny i a propos b─Ödziemy wydawali ksi─ů┼╝ki i materia┼éy ekologiczne, ┼╝eby wzmocni─ç i wzbogaci─ç ruch ekologiczny i ruch klimatyczny, szczeg├│lnie jego zielono-anarchistyczn─ů twarz i krytyk─Ö. Przygotowujemy broszur─Ö na pocz─ůtek a p├│┼║niej to b─Ödzie podr─Öcznik┬á do akcji bezpo┼Ťrednich. Chcemy opowiada─ç historie, kt├│re pewnie nigdy by nie by┼éy opowiedziane prze renomowane┬á wydawnictwa czy renomowane instytuty czy takie, kt├│rych nie us┼éyszysz w szkole. Histori─Ö oporu, kt├│ra zawsze by┼éa, histori─Ö samoorganizacji i pomocy wzajemnej. I to jest nasz dewiza.