MENU
Trafostacja Sztuki w Szczecinie ul. 艢wi臋tego Ducha 4 CZYNNA Wto-Nie 11:00-19:00 +48 91 400 00 49

Wystawa:
Ji艡铆 Kovanda
Planetarium

Wystawa:

11 kwietnia – 30 maja 2019

Wernisa偶:

11 kwietnia 2019 (czwartek) o godz. 19:00

Kurator:

Michal Kole膷ek

Wystawa w TRAFO Trafostacji Sztuki po raz pierwszy prezentuje szczeci艅skiej publiczno艣ci prace Ji艡铆ego Kovandy (ur. 1953), jednego z聽najwa偶niejszych i najbardziej wp艂ywowych wsp贸艂czesnych artystw czeskich, ktry jest rwnie偶 szeroko rozpoznawalny i prezentowany w mi臋dzynarodowym obiegu sztuki. W ostatnich dwch dekadach artysta zapraszany by艂 do wzi臋cia udzia艂u w kluczowych pokazach sztuki, m.in. Documenta13 w Kassel w 2007 roku, Sao Paulo Biennial w 2012 roku czy Istanbul Biennial w 2013 roku. Dzie艂a Kovandy zosta艂y rwnie偶 w艂膮czone do kolekcji presti偶owych instytucji, tj. Centre Pompidou w Pary偶u czy Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Twrczo艣膰 Kovandy nie jest w Polsce nieznana. W ci膮gu zaledwie kilku ostatnich lat artysta przygotowa艂 wystawy indywidualne w Galerii Arsena艂 w Bia艂ymstoku (2012) czy w Muzeum Wsp贸艂czesnym we Wroc艂awiu (2013). Warto odnotowa膰, 偶e pierwsza wystawa indywidualna artysty odby艂a si臋 w 1976 roku w Galerii Mospan w Warszawie. Debiut poza granicami Czechos艂owacji wynika艂 z聽przygn臋biaj膮cej sytuacji spo艂ecznej komunistycznego kraju, gdzie w艂adze narzucone przez Zwi膮zek Radziecki wdra偶a艂y tzw. normalizacj臋. W atmosferze politycznej tamtych lat jakakolwiek swobodna publiczna prezentacja Kovandy by艂a praktycznie niemo偶liwa.

Wystawa Kovandy w TRAFO znacznie r贸偶ni si臋 od poprzednich ekspozycji artysty w Polsce, wpisuj膮c si臋 jednocze艣nie w lini臋 mniej licznych, ale przez to bardziej charakterystycznych projektw autora, skupiaj膮cych na monumentalnych interwencjach przestrzennych typu site-specific. W tym kontek艣cie nale偶y przede wszystkim wymieni膰 realizacje artysty w klasycznym white cube wiede艅skiego pawilonu Secesji w 2010 roku czy w Palacio de Cristal w Madrycie, ktre jest cz臋艣ci膮 Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia w 2012 roku. W swoich projektach artystycznych Kovanda zawsze wra偶liwie reaguje nie tylko na specyficzne warunki przestrzeni wystawowych, dla ktrych prace s膮 przygotowywane, ale tak偶e na ich potencja艂 merytoryczny i znaczeniowy, cz臋sto nacechowany聽 emocjonalnie.

W monumentalnej sali wystawowej by艂ej szczeci艅skiej stacji transformatorowej artysta stworzy艂 dominuj膮c膮, a mimo to subteln膮 i do pewnego stopnia intymn膮 instalacj臋. Sk艂ada si臋 ona z przewodw elektrycznych, oprawek i 艣wiec膮cych 偶arwek, ktre w liniach pionowych przep艂ywaj膮 przez galeryjn膮 przestrze艅. W ten sposb Kovanda tymczasowo przywrci艂 galerii jej pierwotny cel.

Jednocze艣nie artysta bada艂 temat jednego z聽fundamentalnych 藕rde艂 ludzkiej cywilizacji; bez w膮tpliwo艣ci jest nim postrzeganie i refleksja na temat niesko艅czono艣ci 艣wiata, jego punktw oparcia w postaci rzeczywistej i metaforycznej energii gwiazd iskrz膮cych na nocnym niebie. Na pod艂odze sali wystawowej artysta u艂o偶y艂 ze 艣wiec膮cych punktw gwiazdozbiory Barana, Delfina, Liry i Wagi. W ten sposb dyskretnie poruszy艂 temat konwersji zwi膮zanej z聽przemian膮 by艂ego budynku przemys艂owego na 鈥瀦ak艂ad i聽 obserwatorium sztuki wsp贸艂czesnej鈥. W instalacji drzemie elektryzuj膮cy potencja艂 prowokatorski, poniewa偶 energia, ktra by艂a tutaj dawniej wytwarzana i dystrybuowana na potrzeby lokalnej wsplnoty, teraz zostaje symbolicznie zwizualizowana i zsakralizowana w murach budynku. Tym samym artysta proponuje odbiorcom zag臋szczon膮 i delikatnie promieniuj膮c膮 si艂臋 dla w艂asnego u偶ytku; tak, jakby ich wzywa艂 do przeistoczenia si臋 w ruchome ludzkie kondensatory magazynuj膮ce, ktre pozytywn膮 energi臋 artystycznego prze偶ycia przekazuj膮 dalej w swoim otoczeniu. By to osi膮gn膮膰, nale偶y jednak zatrzyma膰 si臋 w stworzonym przez Kovand臋 b艂yskaj膮cym polu si艂owym, znieruchomie膰 w delikatnym mroku, przyjrze膰 si臋 藕rd艂om w艂asnego potencja艂u, wpu艣ci膰 艣wiat艂o do dalekich zak膮tkw wyobra藕ni; tych by膰 mo偶e zapomnianych, ukrytych w po艣piechu codziennych obowi膮zkw.

W koncepcj臋 rozleg艂ej instalacji Ji艡铆ego Kovandy w g艂贸wnej sali TRAFO, wpisane zosta艂y rwnie偶 starsze prace, ktre umieszczono na antresolach i w przylegaj膮cych salach projekcyjnych. Zbir przedstawia nie tylko istotne tendencje w twrczo艣ci autora, ale tak偶e modeluje szerszy kontekst dla niepowtarzalnego dzie艂a site-specific w g艂贸wnej sali galerii.

Skromny wybr praz ze zbiorw z kolekcji pozwala zapozna膰 si臋 z kultowymi akcjami i minimalistycznymi interwencjami Ji艡铆ego Kovandy z drugiej po艂owy lat 70. i pocz膮tku lat 80. XX wieku. Eksperymentalne, obrazowe formy z okresu postkonceptualnego artysty powstawa艂y w atmosferze transformacji spo艂ecznej lat dziewi臋膰dziesi膮tych. Pokazujemy rwnie偶 przyk艂ady powrotu autora do form publicznego performansu czy subwersyjnych instalacji przestrzennych, charakteryzuj膮cych strategi臋 wyrazu rozwijan膮 przez artyst臋 w nowym tysi膮cleciu. Mimo skromnego, na tle ca艂ego dorobku Ji艡铆ego Kovandy, zakresu ekspozycji, mo偶na dostrzec jedn膮 z najistotniejszych i skrytych cech jego twrczo艣ci. Jest ni膮 zwi膮zek z przestrzeni膮, ktry w ca艂kowicie naturalny spos贸b zaznaczony zostaje w szczeci艅skiej instalacji.

W ko艅cu, wspominaj膮c nacisk k艂adziony przez Kovand臋 na relacje przestrzenne, nale偶y sobie u艣wiadomi膰 zasadnicz膮 przemian臋 artysty dotycz膮c膮 odbioru przestrzeni w sensie spo艂ecznym, geograficznym i emocjonalnym. Odbywa艂a si臋 ona stopniowo, od lat siedemdziesi膮tych XX wieku a偶 do wsp贸艂czesno艣ci, w kilku falach, i by艂a mi臋dzy innymi zwi膮zana ze zmianami politycznymi, rozwijaj膮c膮 si臋 globalizacj膮 czy rozwojem technologicznym. Cho膰 w艂a艣ciwie Ji艡铆 Kovanda stworzy艂 niewielk膮 liczb臋 rzeczywi艣cie rozleg艂ych i dominuj膮cych dzie艂, w jego kontemplacyjnym sposobie wyrazu kwestie postrzegania i tematyzacji przestrzeni nale偶膮 do najbardziej istotnych i d艂ugotrwale poruszanych zagadnie艅. By膰 mo偶e to w艂a艣nie tutaj mo偶na znale藕膰 藕rd艂o znacznego wp艂ywu autora na sytuacj臋 artystyczn膮 u progu nowego tysi膮clecia. W zupe艂nie odmiennych okoliczno艣ciach, przy diametralnie r贸偶nych parametrach ustanawiania i prze偶ywania wymiarw spo艂ecznych i fizycznych, starsze, ale i aktualne prace Kovandy, otwieraj膮 drog臋 do definiowania to偶samo艣ci wsp贸艂czesnej sztuki czeskiej, a w szerszym kontek艣cie tak偶e 艣rodkowoeuropejskiej. To偶samo艣ci stoj膮cej mi臋dzy przesz艂o艣ci膮 a przysz艂o艣ci膮, otwartej na partycypacj臋 osi膮galnego otoczenia, budowanej na relacjach przestrzennych odpowiadaj膮cych mo偶liwo艣ciom fizycznym jednostki oraz opieraj膮cej si臋 na nasilaj膮cej si臋 wirtualno艣ci istnienia spo艂ecznego i uzale偶nieniu od technologii. Synonimem postrzegania przestrzeni przez Kovand臋 mo偶e by膰 blisko艣膰, ktra by艂a i nieustannie jest dla znacznej cz臋艣ci krajw Europy 艢rodkowej zasadniczym tematem w procesie rozwoju strategii wyrazu i samego stanu sztuki. Coraz wyra藕niej wpisuje si臋 w proces ukierunkowany na powrt do ideowej pustki i bezosobowej manipulacji systemowej.

Michal Kole膷ek


Ji艡铆 Kovanda
(ur. 1953 r.) – jeden z najwa偶niejszych i najbardziej wp艂ywowych wsp贸艂czesnych artyst贸w czeskich, szeroko rozpoznawalny i prezentowany w mi臋dzynarodowym obiegu sztuki. W ostatnich dw贸ch dekadach bra艂 udzia艂 w kluczowych pokazach sztuki, m.in. pawilonie Secesji (2010), Palacio de Cristal w Madrycie (2012), Documenta13 w Kassel (2007), Sao Paulo Biennial (2012) czy Istanbul Biennial (2013). Dzie艂a artysty w艂膮czono do kolekcji presti偶owych instytucji, tj. Centre Pompidou w Pary偶u czy Museum of Modern Art w Nowym Jorku. W ci膮gu zaledwie kilku ostatnich lat artysta przygotowa艂 wystawy indywidualne w Galerii Arsena艂 w Bia艂ymstoku (2012) czy w Muzeum Wsp贸艂czesnym we Wroc艂awiu (2013). Warto odnotowa膰, 偶e pierwsza wystawa indywidualna artysty odby艂a si臋 w 1976 roku w Galerii Mospan w Warszawie.

…………………….

na zdj臋ciu: dokumentacja performasnu Ji艡铆ego Kovandy Kissing Through Glass聽(Poca艂unek przez szyb臋), Tate Modern, 10 marca 2007 r.